Bolesne i szkodliwe oparzenia słoneczne są skutkiem promieniowania ultrafioletowego (UV) emitowanego przez Słońce. Promienie UV mają krótką długość fali, co pozwala im przenikać przez wierzchnie warstwy skóry i docierać do komórek, gdzie powodują uszkodzenia. Należą do nich stany zapalne oraz mutacje materiału genetycznego. Stany zapalne wywołują zaczerwienienie, ból i obrzęk skóry, natomiast uszkodzenia DNA mogą z czasem zwiększyć ryzyko rozwoju nowotworów skóry.
Rodzaje promieniowania UV
Promieniowanie UV dzieli się na dwa główne typy: UVB i UVA. UVB odpowiada przede wszystkim za oparzenia słoneczne, natomiast UVA przenika głębiej w skórę – przyczynia się do jej przedwczesnego starzenia (tzw. fotostarzenia) i również bierze udział w procesach nowotworowych. Co istotne, promieniowanie UVA działa przez cały rok, niezależnie od pogody, i przenika przez szyby.
Kremy do opalania mineralne i chemiczne
W sklepach można znaleźć dwa główne typy filtrów przeciwsłonecznych: fizyczne (mineralne) i chemiczne. Filtry fizyczne tworzą na powierzchni skóry warstwę ochronną, która odbija i rozprasza promieniowanie UV. Najczęściej zawierają dwutlenek tytanu lub tlenek cynku. Są dobrze tolerowane przez skórę, dlatego często poleca się je dzieciom i osobom z cerą wrażliwą.
Filtry chemiczne działają inaczej – absorbują promieniowanie UV i przekształcają je w ciepło, zanim zdąży ono uszkodzić komórki skóry. Zawierają substancje takie jak awobenzon czy oksybenzon. Zwykle mają lżejszą konsystencję i nie pozostawiają białej warstwy, co sprawia, że są wygodniejsze w codziennym stosowaniu. Oba rodzaje kremów mają swoje wady i zalety. Filtry mineralne działają natychmiast po nałożeniu, ale mogą powodować efekt bielenia skóry i uczucie ciężkości.
Filtry chemiczne wymagają około 15–20 minut, aby zacząć działać, i mogą u niektórych osób powodować podrażnienia. Warto więc przetestować nowy produkt na niewielkim fragmencie skóry przed regularnym stosowaniem. Niezależnie od rodzaju filtra, kluczowe znaczenie ma jego prawidłowe użycie. Większość osób nakłada zbyt małą ilość kremu, przez co rzeczywista ochrona jest znacznie niższa niż deklarowana. Dla dorosłej osoby przyjmuje się około 30 ml (czyli mniej więcej pełną garść) na całe ciało podczas jednej aplikacji.
Co oznacza skala SPF na kremie do opalania?
SPF (Sun Protection Factor) to wskaźnik określający poziom ochrony przed promieniowaniem UVB. Informuje, ile razy dłużej można przebywać na słońcu bez ryzyka oparzenia w porównaniu do braku ochrony. Przykładowo SPF 30 oznacza, że skóra jest chroniona około 30 razy dłużej niż bez kremu. W praktyce jest to wartość orientacyjna, ponieważ zależy m.in. od intensywności promieniowania, typu skóry i ilości nałożonego produktu. Warto pamiętać, że skala SPF nie jest liniowa: SPF 15 blokuje około 93% promieni UVB, SPF 30 blokuje około 97%, a SPF 50 około 98%. Różnice między wyższymi wartościami są więc stosunkowo niewielkie.
Organizacja Skin Cancer Foundation wyjaśnia różnice między poziomami SPF, wskazując, że SPF 30 lub wyższy jest najczęściej zalecany. Kluczowe znaczenie ma regularna reaplikacja kremu – co około 2 godziny oraz po każdej kąpieli, spoceniu się lub wytarciu ręcznikiem. Warto też pamiętać, że potencjalne podrażnienia skóry zależą przede wszystkim od składu produktu, a nie samej wartości SPF.
Skuteczna ochrona przeciwsłoneczna nie polega na jednorazowym użyciu kremu o wysokim SPF, ale na świadomym i regularnym stosowaniu różnych metod zabezpieczenia skóry przed promieniowaniem UV.
Źródła:
- jak działa krem z filtrem i ochrona przed rakiem skóry – British Association of Dermatologists
- wszystko o kremach przeciwsłonecznych – skuteczność i stosowanie (BBC)
- czy krem z filtrem jest bezpieczny – analiza naukowa (BBC Future)
- jak wybrać najlepszy krem z filtrem – skład i bezpieczeństwo (Mayo Clinic)
- czy wysoki SPF zapewnia lepszą ochronę przed UV – wyjaśnienie ekspertów
- ochrona przed promieniowaniem UV – zalecenia WHO
- badania naukowe: krem z filtrem a produkcja witaminy D (PubMed)